Dwang, drang en nóg meer gedoe

Dwangmatig naar de wc

Ik heb een angst om op een onhandig moment, heel nodig te moeten plassen. Dat gevoel van nodig moeten vind ik alleen al écht verschrikkelijk, laat staan al er ook nergens een wc in de buurt is... Hoe dit ooit ontstaan is, geen idee. Als ik dus ook maar een klein beetje het gevoel heb dat ik moet, ga ik meteen. Anders lijk ik me nergens meer op te kunnen concentreren. Wat natuurlijk redelijk bullshit is, want ieder (gezond) persoon kan het gewoon ophouden. Zo werkt je lichaam.

Het kan me soms onzeker maken, vooral in het bijzijn van anderen. Dan schaam ik me als ik net naar de wc geweest ben en ik nóg een keer moet. Want 'het voelt nog niet goed genoeg'. Alsof mijn blaas nog niet leeg is. Al helemaal als ik weet dat ik het komende uur geen mogelijkheid heb om naar de wc te gaan, MOET ik gewoon zeker weten dat ik niet hoef te plassen.

Ik ben ook altijd bang op 's nachts wakker te worden omdat ik moet plassen. Er is niets irritanter dan dat. Want stel dat je daarna niet meer in slaap valt. Of stel dat je je erdoor verslaapt… Dus voordat ik mijn bed in stap ga ik standaard naar de wc. Maar zodra ik mezelf helemaal geïnstalleerd heb in bed en net mijn ogen dicht wil doen, komt mijn blaas zich weer melden. Door die ervaring is het er zo in geslopen dat ik 3 keer naar de wc MOET, voordat ik in bed stap. Het is gelukkig minder dan dat het was, maar nog steeds 'dwing' ik mezelf eerst naar de wc te gaan.

"Anders lijk ik me nergens meer op te kunnen concentreren."

Dwangmatig stokeren

Als ik 's avonds mijn tanden heb gepoetst, MOET ik altijd al mijn tanden en kiezen stokeren. Op zich is dat natuurlijk ook het advies van de tandarts, alleen ik MOET het doen tot dat het 'goed' voelt. De grap is alleen; het is NOOIT goed. Ik heb één kwetsbare plek, 2 kiezen waar áltijd eten tussen blijft zitten. En dit gaat pijn doen. Maar ook als ik weet dat er écht niets meer tussenzit, blijf ik met een tandenstoker prikken, omdat het voelt alsof er wél nog iets zit. Ondertussen heb ik dan al zóveel en met geweld zitten prikken, dat de pijn in mijn kies puur komt doordat ik mijn eigen tandvlees aangord en tot bloeden aan toe, heb gestokert. Ik moet het blijven doen tot dat het 'goed' en opgelost voelt. Maar eigenlijk is dat het dus nooit, omdat ik het alleen maar erger maak. Dit dwangmatig tandenstokeren is vele male erger geweest, maar nu gelukkig wél veel minder.

Dwangmatig perfectionistisch keuzes maken

Ik kan niet goed omgaan met de hoeveelheid aan mogelijkheden. Veel keuzes dus. Als ik een keuze maak MOET het perfect zijn. Of in ieder geval; perfect voor mij, anders 'voelt het niet goed', blijft het me achtervolgen, omdat ik blijf twijfelen of ik niet de verkeerde keuze heb gemaakt. Ook ben ik bang dat ik op een later moment ga denken: shit, had ik tóch maar die andere gekozen. Dat schuldgevoel is intens en de onrust is soms écht ondragelijk, wat er toe leidt dat ik soms géén keuze maak en ik er dus eigenlijk voor wegvlucht. Dus áls ik ergens tussen moet kiezen, liever niet meer dan 2 opties. Oké, 3 is ook nog wel acceptabel. Maar méér ook echt niet.  

Dwangmatig met sokken en schoenen

Ik MOET altijd de perfecte sokken aan in bepaalde schoenen. Als het niet 'goed' voelt, blijf ik doorgaan met sokken of schoenen wisselen tot het goed voelt. Anders blijf ik onrustig en blijf ik me er de hele dag aan ergeren. Ik ben hierdoor zelfs wel eens te laat gekomen. Omdat ik gewoon géén perfecte sokken-schoenen combinatie kon vinden.

Naast een overgevoelig hoofd, heb ik blijkbaar ook overgevoelige voeten. Want ik voel álles. Als m'n sok net ergens even dubbel zit, elke naadje of drukpunt. ik voel alles. En dan niet alleen van sokken, maar ook van de schoen zelf. Ik kan er gewoon niet tegen als het niet goed voelt. Daarom heb ik ook belachelijk veel sokken en een sokkenla waarvoor ik bijna huur moet gaan betalen. Ik bleef maar nieuwe kopen, omdat ik er van overtuigd was dat het aan de sokken lag.

Schoenen heb ik ook regelmatig terug gestuurd en opnieuw besteld. Ondanks dat ze gewoon paste. Ik wist zeker dat ik een paar had gekregen waar een productiefout in zat. Die naad aan de bovenkant drukte zo hard op mijn voet, dat kon nooit normaal zijn. Waarna het tweede paar exact hetzelfde bleek te zitten. Zelfs na het passen van het derde paar van precies dezelfde schoen, kon ik inzien dat de productiefout waarschijnlijk niet in de schoen zat, maar in mijn voet. 

Dwangmatig twijfelen: want één keer nadenken is niet genoeg

Ik ga 'even' de deur uit...

Soms wil ik gewoon de deur uit. Jas aan, schoenen aan, sleutels, telefoon mee. Klaar. Alleen mijn hoofd vindt dat een nogal optimistische planning. Nadat ik alles aan mijzelf heb gecheckt en zéker weet dat ik alles bij me heb, kan ik door met de rest: heb ik de deur wel echt op slot gedaan? Ik controleer hem nog één keer. Of twee keer? Oké, drie en dit is écht de laatste keer. Voor de zekerheid. Heb ik mijn sleutels?

Ik ga 'even' de stad in...

Wat ging ik ook alweer doen? Oh ja, boodschappen, naar de apotheek, postkantoor en Kruidvat. En in welke volgorde ook alweer? Wat was het meest praktische? Eerst boodschappen? Nee, onhandig, dan moet ik al die boodschappen overal mee naartoe zeulen. Of zal ik de boodschappen eerst thuisbrengen? Nee, dan blijf ik op en neer fietsen… Eerst naar de apotheek en dan naar het postkantoor? De apotheek gaat al eerste dicht en als er een rij staat bij het postkantoor, red ik de apotheek niet meer. Maar als ik eerst naar de apotheek ga, weet ik niet of ik het bij de Kruidvat goedkoper kan krijgen of dat er een alternatief is.  

Dit is een voorbeeld van hoe ik kan vastlopen in twijfel en overdenken. Ik blijf alle opties tegen elkaar afwegen en probeer steeds opnieuw alle mogelijke scenario's na te gaan. Want waarom simpel doen als het ook ingewikkeld kan?

Dwangmatig boodschappen doen 

(Meer voorbeelden hiervan kun je lezen in de blog Mijn 'dwangstoornis'.)

Mijn brein maakt er ook gewoon een wedstrijd van: ik MOET de meeste inhoud/gewicht hebben, voor het minste geld. Wetende dat het achterlijk is. En dat het niet nodig is om 6 zakken wokgroenten in de koelkast te hebben liggen, ook al zijn ze nu 1+1 gratis. En in het 'ergste' geval zit er óók nog eens een afprijzingssticker op, omdat ze bijna over datum gaan.

Ik kan zo 20 minuten lang met mezelf in discussie zijn... Wel, niet, wel, niet… In mijn mandje gooien om het er vervolgens weer geïrriteerd en zwaar gefrustreerd uit te halen en terug te leggen in het vak. Om na 10 minuten tóch weer terug te lopen, omdat de onrust ondragelijk is en te denken: "Fack it, ik koop gewoon álles, dan ben ik van die strijd af!'' Terwijl ik me tegelijkertijd schuldig voel, want het kost wéér onnodig veel geld... Én ik verplicht mezelf om 2,4 kilo wokgroenten te eten. 

Een eetstoornis ding of gewoon pure winkelwaanzin?

Als ik net bij de Jumbo een komkommer heb gekocht, die ik heel zorgvuldig heb uitgezocht. En waarvoor ik éérst 6 (waarvan ik dacht grootste) komkommers heb staan afwegen... Omdat ik wel zéker moest weten dat ik de zwaarste had… Me ondertussen afvragend of ik überhaupt wel een komkommer wilde kopen. En daarna bij de Lidl komkommers zie die nóg groter zijn en ook nog 0,5 cent goedkoper. MOET ik die óók kopen. Anders voel ik me zó stom. Ook als er 4 komkommers zijn die evenveel wegen, maar ik niet kan kiezen welke ik moet nemen, koop ik ze na grondig bestudeert te hebben maar alle 4. En is de eindstand dus dat ik met 5 komkommers naar huis ga...  

Bewegingsdrang

Tot november 2024 heb ik jarenlang extreme berwegingsdrang gehad. Voornamelijk lopen, maar ik had ook periodes waarin ik net iets te vaak op de racefiets stapte. Het doel om 10.000 stappen per dag zetten, haalde ik met 2 vingers in mijn neus en een geblesseerde knie. Dus ik voelde enorme drang om het doel te verhogen. Want zélfs als ik over de 10.000 stappen heen was, voelde ik me onrustig. Ik ging van 15.000 naar 20.000. Waar de rest van mijn leven gebleven was? Tja, ergens bij stap 4.537 achtergelaten denk ik. Deze bewegingsdrang komt zowel vanuit mijn dwangmatige kant, maar natuurlijk óók vanuit de eetstoornis. Want het begon ooit met meer gaan bewegen om af te vallen. Hoe meer ik bewoog, hoe beter. Tot dat ik MOEST bewegen. Niet eens meer per se om calorieën te verbranden, maar omdat ik anders intens onrustig werd.

"Het doel om 10.000 stappen per dag zetten, haalde ik met 2 vingers in mijn neus en een geblesseerde knie."

Ook de krachttraining in de sportschool kon je denk ik wel dwangmatig noemen. Het verschil is alleen dat ik dat ook écht leuk vond! Ik ging met alle plezier bijna iedere dag naar de gym. Het was altijd al mijn grootste hobby. Maar de dwang zat hem in het feit dat als ik niet ging, ik knettergek werd. Het kwam dus ook eigenlijk niet voor dat ik niet ging, het zat zo in mijn ritme, net als tandenpoetsen."

Schrijfdwang

(Lees hier meer over in de blog: Mijn 'dwangstoornis'.)

Ik moet het NU opschrijven, voordat ik het vergeet. Gedachten, gevoelens, positieve dingen, dingen die ik aan iemand moet vertellen of moet onthouden, to-do's, alles wat er in mijn hoofd zit, MOET ik opschrijven. Pas dan kan ik het loslaten. Anders blijft het me achtervolgen.

Ook alles wat ik schrijf moet zo volledig mogelijk. Anders 'klopt' het voor mij niet. Ik blijf streven naar perfectie, ook al is dit natuurlijk behoorlijk onhaalbaar. Dus ik streef naar tot het 'goed' voelt. Als het niet goed voelt, moet het opnieuw.

Dwangmatig perfectionisme

Mooi voorbeeld hiervan is Instagram. Iedereen heeft altijd zo'n harmonieuze en bijzonder zorgvuldig samengestelde feed. Om soms jaloers op te worden. Alleen ik kan het niet. Al blijf ik het proberen. Als ik een foto op Instagram wilde zetten MOEST hij zonder twijfels bij de rest van mijn foto's passen. Stond het niet mooi, ging hij er niet op. Ook al wilde ik de foto op zich er wél heel graag op. Ik kan dagen doen over het aanpassen van o.a. belichting, contrast en verzadiging, om het 'perfect' te krijgen. Ik zet de foto soms wel 15 keer op Insta om te zien hoe het staat. Om hem vervolgens snel weer te verwijderen en nog een keer aan te passen. "Hij moet toch nog één puntje meer verzadigd. Dán is hij perfect." Terug naar Instagram om te kijken hoe het nu staat.

Ik: "Perfect!" Mijn dwang: "Tóch nog één puntje meer belicht…"

En dit gaat (soms dagen en in het verleden soms zelfs weken) door tot ik zo gefrustreerd ben en ik denk: "Waar gaaaaat dit over?" Niemand die het verschil ziet of hij nu een puntje méér of minder belicht is. Maar het VOELT NIET GOED. En dus blijf ik de foto oneindig aanpassen. 

Ik vond Instagram altijd heel leuk, maar hierdoor heb ik zelfs een aantal jaren niets gepost. Ik heb serieus wel eens staan janken omdat ik de foto niet perfect genoeg kreeg. Beschamend… Want eigenlijk ging het niet eens over die foto die niet goed was, maar om mijn gevoel die ik niet gefixt kreeg.

Gekke regeltjes

Net als de bewegingsdrang zal ook dit zowel van uit de dwang als vanuit de eetstoornis komen. Dit is trouwens iets waar ik nu minder last van heb. (Oké, als ik echt eerlijk moet zijn; eigenlijk doe ik het nog steeds) Maar vroeger was het nog veel erger. Mijn relatie met eten is altijd al redelijk ingewikkeld geweest. Een boterham met pindakaas of hagelslag? Absoluut niet. Cuesli door de yoghurt? Geen sprake van. Een bord met andijviestampot of macaroni met groente en tomatensaus? Don't you dare! 

 Dat was allemaal veel te duidelijk. Dan was het zichtbaar dat ervan gegeten was. Veel te veel. Dus in plaats daarvan prikte ik met een vork de groente stukjes uit de pan andijviestamppot. Uit de pan macaroni viste ik vakkundig om de macaroni en saus heen, de stukjes groenten eruit. Ik nam de pot cruesli mee en ging op de bank uitgebreid de kleine zaadjes eruit zitten vissen. Of ik pakte de pot pindakaas en pikte als een gierige vogel de stukjes pinda eruit. ZONDER ook maar iets van de pindakaas mee te krijgen. Ik had er echt een soort sport van gemaakt.

Uiteraard ging dit (vanuit de eetstoornis) over de calorieën die ik niet mocht en de schaamte voor dat ik at. Maar ik mocht het ook echt alleen maar op die manier eten, anders voelde het heel fout. Je mocht niet zien dat er van gegeten was. Dus buiten het geen wát ik at, ging het ook om de manier waarop.

Gesprekken blijven herhalen

Iedereen is wel eens onzeker over wat hij gezegd heeft. Heel normaal. Maar ik kan echt uren, soms zelfs dagen, gesprekken blijven terughalen, omdat ik twijfel of ik iets geks of verkeerds heb gezegd. Of ik ga iedere zin en ieder woord na, om zéker te weten dat iets klopt. Ik heb inmiddels geleerd dat het oké is om het gewoon na te vragen en dat doe ik dus ook regelmatig. Pas dan kan ik de twijfels loslaten.